वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : Retail Inflation जानेवारीत किरकोळ महागाई मागील महिन्याच्या तुलनेत वाढून 2.75% वर पोहोचली आहे. डिसेंबरमध्ये ती 1.33% वर होती. 8 महिन्यांतील ही सर्वाधिक आहे. मे 2025 मध्ये महागाई 2.82% वर पोहोचली होती. सरकारने गुरुवार, 12 फेब्रुवारी रोजी महागाईची आकडेवारी जाहीर केली आहे.Retail Inflation

नवीन निकषांमध्ये ई-कॉमर्स आणि विमान प्रवास शुल्क समाविष्ट

सरकारने महागाई मोजण्यासाठी आधार वर्ष 2012 वरून बदलून 2024 केले आहे. हा बदल एका दशकाहून अधिक काळानंतर करण्यात आला आहे. ब्लूमबर्गच्या सर्वेक्षणानुसार, 32 अर्थशास्त्रज्ञांनी असा अंदाज व्यक्त केला होता की यामुळे जानेवारीतील महागाई दर 2.77% च्या आसपास राहू शकतो.Retail Inflation

• दुष्काळग्रस्त जिल्ह्यांमध्ये पावसाळ्यापूर्वी 1500 जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन; टाटा ट्रस्ट आणि नाम फाउंडेशनचा पुढाकार

खाण्यापिण्याच्या वस्तूंचे महत्त्व कमी झाले.

जुन्या निर्देशांकात खाद्यपदार्थांचे वजन सुमारे 50% होते, जे आता कमी करून 36.8% करण्यात आले आहे. सांख्यिकी मंत्रालयाचे सचिव सौरभ गर्ग यांच्या मते, भारतीयांचे उत्पन्न वाढल्यामुळे ते आता अन्नावर कमी आणि गृहनिर्माण व इतर सेवांवर जास्त खर्च करत आहेत.

काय काढले: आता जुने झालेले रेडिओ, व्हीसीआर (VCR) आणि टांगा-गाडीचे भाडे निर्देशांकातून वगळण्यात आले आहे.
काय जोडले: त्याऐवजी आता विमान भाडे, ऑनलाइन सबस्क्रिप्शन, ई-कॉमर्स शॉपिंग, ग्रामीण गृहनिर्माण भाडे आणि विजेच्या किमतींचा समावेश करण्यात आला आहे.

बेस इयर (आधारभूत वर्ष) काय असते?

बेस इयर म्हणजे असे वर्ष ज्याच्या किमतींना आधार (बेस) मानले जाते. म्हणजे, त्याच वर्षातील वस्तूंच्या सरासरी किमतीला 100 चे मूल्य दिले जाते. नंतर, इतर वर्षांच्या किमतींची तुलना याच बेस इयरशी केली जाते. यामुळे महागाई किती वाढली किंवा कमी झाली हे कळते.

उदाहरण: समजा 2020 हे आधारभूत वर्ष आहे. त्या वर्षी एक किलो टोमॅटो ₹50 ला होता. आता 2025 मध्ये तो ₹80 चा झाला. तर महागाई = (80 – 50) / 50 × 100 = 60% वाढली. हेच सूत्र CPI मध्ये वापरले जाते, पण ते संपूर्ण बाजारातील वस्तूंना लागू होते.

आधारभूत वर्ष कसे निवडले जाते आणि ते कसे कार्य करते?

सरकार साधारणपणे दर 5-10 वर्षांनी नवीन आधारभूत वर्ष निवडते. हे असे वर्ष असते जे सामान्य असावे, जास्त दुष्काळ नसावा, महामारी नसावी, जास्त महागाई नसावी.

ऑक्टोबरमध्ये किरकोळ महागाई 14 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर होती.

ऑक्टोबरमध्ये किरकोळ महागाई 0.25% च्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर आली होती. याचे कारण खाण्यापिण्याच्या वस्तूंच्या किमतीत झालेली घट होती. ही सध्याच्या CPI मालिकेत आतापर्यंतची सर्वात कमी महागाई होती. म्हणजेच, ही सुमारे 14 वर्षांची नीचांकी पातळी होती. यापूर्वी सप्टेंबरमध्ये ती 1.44% होती.

महागाई कशी वाढते-कमी होते?

महागाई वाढणे आणि कमी होणे हे उत्पादनाच्या मागणी आणि पुरवठ्यावर अवलंबून असते. जर लोकांकडे जास्त पैसे असतील, तर ते जास्त वस्तू खरेदी करतील. जास्त वस्तू खरेदी केल्याने वस्तूंची मागणी वाढेल आणि मागणीनुसार पुरवठा न झाल्यास या वस्तूंची किंमत वाढेल. तर, जर मागणी कमी असेल आणि पुरवठा जास्त असेल, तर महागाई कमी होईल.

Retail Inflation Rises to 2.75% in January 2026; New CPI Series Launched

महत्वाच्या बातम्या

• दुष्काळग्रस्त जिल्ह्यांमध्ये पावसाळ्यापूर्वी 1500 जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन; टाटा ट्रस्ट आणि नाम फाउंडेशनचा पुढाकार
• Khawaja Asif : पाकिस्तानी संरक्षण मंत्री म्हणाले- अमेरिकेने आमचा वापर केला, काम झाल्यावर टॉयलेट पेपरसारखे फेकून दिले
• Delhi Police : दिल्ली पोलिसांनी पेंग्विन इंडियाला पाठवली नोटीस; FIR मध्ये गुन्हेगारी कलमे जोडली
• रोहित पवार : नवे “राहुल गांधी” की “संजय राऊत इन मेकिंग”??